08 Mar 2015

Thuyết trí thông minh đa dạng

Bạn hãy thử tưởng tượng bạn đang sống trong thời kỳ tiền sử. Nửa đêm, bạn bị đánh thức bởi tiếng động như sấm của một đàn voi ma mút đang di chuyển về phía lều trại của mình. Bây giờ bạn có thể yêu cầu bất cứ vĩ nhân nào của thế kỷ XX trở về môi trường nguyên thủy đó để giúp bạn thoát khỏi tình trạng khó khăn này.

Ai sẽ là người giúp bạn? Albert Einstein? Không thể vì ông ấy quá bé nhỏ.  James Joyce thì sao? Rất tiếc vì ông ấy bị cận thị nặng. Vậy Franklin Delano Roosevelt thì sao? Có thể được nếu ông ta không ngồi trên chiếc xe lăn. Như vậy, những con người nổi tiếng nhất của thế kỷ XX trở nên ít hữu dụng vào chính lúc bạn đang cần. Trên thực tế là nhiều người trong số họ sẽ gặp nguy hiểm và nhanh chóng bị tiêu diệt trong môi trường nguyên thủy.

Trong hoàn cảnh này bạn cần phản xạ nhanh, khả năng định hướng không gian nhạy bén, tốc độ, sực mạnh và sự lanh lẹ nhiều hơn là phương trình ánh sáng (E=MC2), một tác phẩm văn học hay một chương trình cải cách kinh tế. Ở thế kỷ XX, chúng ta đã trở nên quen thuộc với trí thông minh cấp độ cao trong cuộc sống cùng những người “mọt sách” , những nhà tri thức hay các viện sỹ.

Nếu xe của bạn bị hỏng ngay giữa đường cao tốc, ai là người thông minh nhất để giải quyết vấn đề này? Liệu đó có thể là một tiến sĩ triết học ở một trường đại học lớn hay một thợ sửa xe với trình độ phổ thông trung học? Có thể thấy trí thông minh phụ thuộc vào hoàn cảnh, nhiệm vụ và những yêu cầu đặt ra cho chúng ta, chứ không phải căn cứ vào một chỉ số IQ, một tấm bằng đại học hay một chức danh uy tín

Mặc dù bài kiểm tra trí  thông minh có thể dự đoán khá chính xác những thành công của học sinh, sinh viên khi còn đang đi học, nhưng những bài kiểm tra này không thể chỉ ra được các sinh viên sẽ làm thế nào trong cuộc sống thực tế sau khi rời ghế nhà trường. Một nghiên cứu đối với những nhà chuyên môn đã đạt được thành công trong cuộc sống cho thấy, một phần ba trong số họ có chỉ số IQ thấp. Như vậy, có một thông điệp rõ ràng là: các bài kiểm tra IQ mới chỉ đánh giá được một thứ có thể tạm gọi là “năng khiếu đi học”, trong khi trí thông minh thật sự phải được hiểu trong phạm vi rất rộng lớn với nhiều loại kỹ năng khác nhau.

Từ đó, học thuyết về nhiều loại trí thông minh ra đời, được nhà tâm lý học Howard Gardner xây dựng và phát triển tử mười lăm năm qua. Ông tin rằng, nền văn hóa của chúng ta đã quá chú trọng vào lối tư duy logic và tư duy bằng lời nói -  những năng lực chủ yếu được đánh giá trong một bài kiểm tra trí thông minh, trong khi đó bỏ qua những dạng khác của trí tuệ. Ông đưa ra ít nhất bảy loại trí thông minh khác nhau được cả thế giới công nhận.

Để tìm hiểu sâu hơn về các loại trí thông minh, các bạn có thể vào link: 8 loại hình thông minh

Những bằng chứng làm cơ sở cho thuyết Trí thông minh đa dạng

Có rất nhiều loại luận thuyết về trí thông minh được đưa ra, theo đó khoảng 1 đến 150 loại trí thông minh khác nhau. Vậy điều gì làm cho khuôn mẫu về trí tuệ của Gardner trở nên đặc biệt, hữu dụng và có sức thuyết phục từ việc nghiên cứu hàng loạt các tâm lý học phát triển, phân tích tâm lý, khoa học tiểu sử, sinh lý học về động vật và giải phẩu về thần kinh học.

Trong học thuyết của mình, Gardner đã thiết lập được các yêu cầu cần thiết đặc trưng mà mỗi loại trí thông minh phải đạt được để đủ điều kiện xác định đó là một loại trí thông minh. Sau đây là bốn trong số các tiêu chuẩn đó:

  • Mỗi trí thông minh đều có khả năng được biểu tượng hóa. Thuyết trí thông minh đa dạng đã đưa ra một khía cạnh về khái niệm trí thôn gminh, cho rằng khả năng biểu tượng hóa trong tư duy con người, hay khả năng diễn đạt những ý tưởng, kinh nghiệm thông qua việc miêu tả các hình ảnh, con số và từ ngữ, là dấu hiệu để xác nhận đó là trí thông minh của con người.
  • Mỗi trí thông minh đều có một lịch sử phát triển của riêng nó. Mỗi trí thông minh biểu hiện vào một thời điểm xác định trong thời thơ ấu, chúng đều có một chu kỳ bộc lộ và phát triển tiềm năng rực rõ trong suốt cuộc đời, và mỗi loại có một hình mẫu duy nhất về quá trình suy giảm nhanh chóng hay từ từ khi một người bị già đi.
  • Mỗi loại trí thông minh đều sẽ bị tổn thương và biến mất khi có tác động xâm phạm và gây hại đến những vùng đặc trưng riêng biêt của nó trong bộ não người. Trí thông minh có thể bị cô lập khi não bị tổn thương.
  • Mỗi loại trí thông minh có những nền tảng giá trị văn hóa riêng của nó. Những biểu lộ của trí thông minh được đánh giá một cách tốt nhất bằng việc nhìn vào khả năng đóng góp cao nhất của nó đối với xã hội, chứ không phải việc giành được kết quả tốt hay không trong cuộc kiểm tra.

Như vây, tại sao chúng ta cần biết về Thuyết thông minh đa dạng? Mời bạn xem thêm bài viết sau: Thuyết trí thông minh đa dang mang lại giá trị gì cho bạn?